vol liefde leven

Over levensvisie, levensvragen en spiritualiteit

Schuld en schaamte

Maandag 15 februari 2016

Tijdens de opleiding tot maatschappelijk werker heb ik het al geleerd. Eigenlijk bestaan er maar vier pure emoties. Men noemt ze de vier B’s; Bang, Boos, Blij en Bedroefd. Alle andere emoties zijn te herleiden naar deze vier.

Twee van deze afgeleide emoties zijn schuld en schaamte. In de context: “jij hebt die spullen gepakt” doelt men bijvoorbeeld op gedrag dat staat beschreven in het wetboek van strafrecht. De rechter bepaalt of je schuldig bent. Als maatschappij vindt men dit gedrag niet acceptabel en dient het te worden bestraft.
In deze blog schrijf ik over de emotie, de gevoelens: je schuldig voelen of schaamte voelen.

Wie bepaalt hoe we ons gedragen, juist als het gaat om zaken die niet in de wet zijn vastgelegd? Als het gaat om onbeschreven wetten? Deze zaken worden bepaald door de maatschappij waar wij deel van uitmaken. Wij willen graag door die maatschappij geaccepteerd worden. Daarom zullen we liever geen dingen doen die de gemeenschap schaadt. Is er dan geen stok achter de deur, geen straf die volgt op gedrag dat niet sociaal is geaccepteerd? Jazeker wel. Voorbeelden hiervan zijn schuld en schaamte. Laat ik me nader verklaren.

Tijdens mijn opleiding heb ik geleerd dat schuld en schaamte cultuurgebonden zijn. In het westen kent men voornamelijk een schuld-cultuur. Denk maar aan de schuldbelijdenis van de katholieke kerk. Het schuldgevoel weerhoudt je ervan dingen te doen. Het wordt je opgelegd. Zo mag je stellen dat anderen bepalen of jij je schuldig moet voelen of niet.

In landen waar de Islam de belangrijkste godsdienst is, kent men vooral een schaamtecultuur. Een ongehuwd meisje dat zwanger wordt, brengt haar hele familie tot schande en dat dient bestraft te worden. In deze cultuur weerhoudt dus de schaamte mensen ervan, bepaalde dingen te doen. Ook schaamte wordt dus opgelegd.

Ook de westerse cultuur kent schaamte. Zelfs plaatsvervangende schaamte. Mijn kinderen hebben zich bijvoorbeeld tijdens hun puberteit regelmatig voor mij geschaamd, als ik iets deed wat zij raar vonden. Gelukkig groeiden ze daar weer overheen en werden ze zich op een gegeven moment ervan bewust, dat ìk degene was die rare dingen deed. Zij hoefden zich dus niet voor mij te schamen.
Bovendien; wat is raar. Sommige mensen vonden mijn gedrag, waarvoor mijn kinderen zich voor schaamden, juist leuk. Als gedrag als ‘leuk’ wordt bestempeld, is er geen sprake meer van schaamte. Ook dat gevoel wordt dus door anderen bepaald.

Ik vond de ontdekking, dat schuld en schaamte als emotie niet bestonden, erg bevrijdend. Ik mag nu zelf bepalen hoe ik me voel. Mijn gevoelens worden immers bepaald door mijn eigen gedachten.
Mag ik nu zomaar ongestraft alles doen wat in me opkomt? Zeker niet. Liever gebruik ik mijn gezond verstand. Dit stelt me in de gelegenheid keuzes te maken waardoor ik mezelf èn de ander niet schaad.
Er is nog een groot voordeel. Als schuld en schaamte niet bestaan, mag ik er dus zelf voor kiezen deze gevoelens niet langer te ervaren. Nooit meer heb ik me schuldig gevoeld of me geschaamd. Wat een bevrijding.


4 comments

  1. Harry

    Inderdaad, schuld en schaamte wordt je vaak opgelegd. bv. ik ben gedoopt Rooms katholiek, wanneer je als RK niet naar de kerk ging, dan moest je je schamen.
    Je maakte je schuldig aan het niet nakomen van RK regels. Later toen ik wat wijzer werd besloot ik om atheïst te zijn want al die zogenaamde geloven hebben
    heel veel ellende gebracht in deze wereld in het verleden, heden en in de toekomst.

  2. Henk v Driel

    Goed stuk weer. Ik heb me ook losgemaakt, voor een groot deel, van aan mij opgelegde schuld of schaamte. Door opvoeding, religie, school of whatever. Je weet zelf uiteindelijk precies, vanuit je hart, wat goed of niet goed is.

Leave a Reply

Your email address will not be published.